Sac kalınlığı, V açıklığı ve malzeme dayanımından büküm kuvvetini hesaplayın.
Abkant presle büküm yaparken doğru tonaj seçimi, hem parçanın kalitesini hem de tezgâhın ömrünü belirler. Yetersiz tonaj açı hatalarına, aşırı tonaj ise kalıp ve tezgâh hasarına yol açar. İşte tonaj hesabının mantığı.
Temel formül
Havada bükümde (air bending) yaklaşık kuvvet şu formülle bulunur:
F = 1,42 × Rm × s² × L / V
- F: Büküm kuvveti (N)
- Rm: Malzemenin çekme dayanımı (N/mm²)
- s: Sac kalınlığı (mm)
- L: Büküm boyu (mm)
- V: Alt kalıp V açıklığı (mm)
Örnek hesap
Rm = 450 N/mm² olan St37 çeliğinden 3 mm kalınlıkta sacı, V = 24 mm (8 × s kuralı) kalıpta 1 metre boyunca bükelim:
F = 1,42 × 450 × 3² × 1.000 / 24 = 239.625 N ≈ 24,4 ton
Yani 3 metrelik bir büküm için yaklaşık 73 ton gerekir. Güvenlik payı ve kalıp ömrü için tezgâhın nominal tonajının en az %20 altında çalışmak önerilir; bu iş için 100 tonluk bir abkant uygundur.
Kuvveti etkileyen faktörler
- V açıklığı: V küçüldükçe kuvvet artar. Genel kural V = 8 × s, ince sacda 6 × s, kalın sacda 10-12 × s'dir.
- Malzeme: Paslanmaz çelik (Rm ≈ 700) karbon çeliğine göre yaklaşık %55 daha fazla kuvvet ister; alüminyum ise %40 daha azını.
- Tam dip bükümde (bottoming) kuvvet 3-5 kat artar.
Minimum flanş ve iç yarıçap
Minimum flanş uzunluğu yaklaşık 0,7 × V'dir. Havada bükümde oluşan iç yarıçap, V açıklığının yaklaşık %16'sıdır. Çizimdeki iç yarıçap bu değere yakın değilse kalıp seçimi değişmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Kuvveti tüm tezgâh boyu için değil, yalnızca parça boyu için hesaplayıp kalıbı kısa kalıp segmentine yüklemek
- V açıklığını sac kalınlığına değil eldeki kalıba göre seçmek
- Sacın elyaf yönünü hesaba katmamak; elyafa dik bükümde çatlama riski düşüktür
- Kalıp tonaj sınırını (ton/metre) tezgâh tonajıyla karıştırmak
Bombe ve açı ölçüm
Uzun parçalarda orta bölgedeki sapmayı bombe sistemi giderir; CNC bombe ve açı ölçüm sistemi, ilk parçada doğru açıyı yakalamayı sağlar. AB-100/3100 ve AB-220/4100 modellerimizde bu özellikler seçenek olarak sunulur.